Edmund Władysław Dalbor
Biografia
Edmund Władysław Dalbor urodził się 30 października 1869 w Ostrowie Wielkopolskim jako jedno z sześciorga dzieci Władysława i Katarzyny z Rutkowskich. Jego młode lata przypadły na okres intensywnego życia religijnego w Wielkopolsce; jego dom rodzinny znajdował się w pobliżu więzienia, gdzie wierni modlili się pod jego patronatem nad Mieczysławem Ledóchowskim. W latach 1878–1888 kształcił się w ostrowskim gimnazjum, uczestniczył również w tajnych kółkach Towarzystwa Tomasza Zana.
Po zamknięciu seminarium duchownego w Poznaniu rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne w Münsterze (1888), kontynuował je w reaktywowanym poznańskim seminarium (1889–1891) i w seminarium w Gnieźnie (1891–1892). 22 lutego 1892 został wyświęcony diakonem, a 25 lutego 1893 – prezbiterem. Skierowany do Rzymu przez arcybiskupa Floriana Stablewskiego, w latach 1892–1894 uzyskał doktorat z prawa kanonicznego na Uniwersytecie Gregoriańskim i odbył studia uzupełniające w Kongregacji Soboru (1893–1894).
W 1894–1895 pracował jako wikariusz w parafii św. Marcina w Poznaniu, potem w parafii archikatedralnej w Poznaniu (1895–1896). Od 1896 do 1899 był kanclerzem kancelarii arcybiskupiej. W 1899 został wysłany do Gniezna, gdzie objął funkcję drugiego penitencjarza w archikatedrze, a w 1900 został wykładowcą prawa kanonicznego i teologii moralnej w miejscowym seminarium duchownym. W 1901 powrócił do Poznania, gdzie pełnił funkcje sędziego prosynodalnego, cenzora ksiąg, kaznodziei katedralnego, asesora i radcy, a od 1909 był oficialem i wikariuszem generalnym. W 1901 został kanonikiem gremialnym Kapituły Metropolitalnej w Poznaniu, a w 1914 uzyskał tytuł prałata domowego Jego Świątobliwości.
W 1895 założył Towarzystwo Młodzieży Polsko-Katolickiej pod wezwaniem św. Stanisława Kostki w Poznaniu, którego patronatem cieszył się do 1899 roku.
W styczniu 1915, razem z Janem Beisertem i Stanisławem Okoniewskim, został wymieniony w terenie przedstawionym papieżowi przez arcybiskupa Likowskiego na stanowisko koadiutora z prawem następstwa. Po śmierci Likowskiego 20 lutego 1915 Stolica Apostolska zawiesiła prawo wyboru nowego metropolity. Kandydaturę poparł kanclerz Rzeszy Theobald von Bethmann Hollweg. 30 czerwca 1915 papież Benedykt XV prekonizował go arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim i poznańskim. Z powodu problemów zdrowotnych początkowo próbował zrezygnować z urzędu, lecz papież nie wyraził zgody. Rządy w obu archidiecezjach objął 12 września 1915, a 21 września 1915 otrzymał święcenia biskupie i odbył ingres do Archikatedry Poznańskiej. Konsekrował go kardynał Felix von Hartmann, w asyście biskupów Adolfa Bertra i Wilhelma Kloske. Razem z nim sakrę biskupią przyjął także Paweł Jedzink, biskup pomocniczy poznański. 3 października 1915 odbył ingres do archikatedry gnieźnieńskiej, podczas którego otrzymał paliusz.
Jako primus inter pares w Kościele w Polsce objął prowadzenie Konferencji Episkopatu Polski (początkowo Zjazdu Biskupów) w latach 1919–1926. W 1922 ustanowił metropolitalny sąd duchowny, a w 1925 pierwsze archiwum archidiecezjalne; w obu archidiecezjach erygował 67 parafii i utworzył 13 dekanatów. Brał także czynny udział w tworzeniu Liga Katolickiej oraz prowadził liczne akcje charytatywne na rzecz społeczeństwa, zwłaszcza w czasie protestacyjno-wojennych potrzeb.
W 1919 roku papież Benedykt XV kreował go kardynałem prezbiterem, nadając mu tytuł Kościoła św. Jana w Łacińskiej Bramie. Został ingresowany do kościoła tytularnego i włączony do Kongregacji Soboru, a także do Kongregacji ds. Obrzędów, Ceremoniału oraz ds. Seminariów i Uniwersytetów. Uczestniczył w konklawe 1922, na którym wybrano papieża Piusa XI. Po odzyskaniu niepodległości Polski prowadził spór o prerogatywy prymacjalne z arcybiskupem warszawskim, a zwłaszcza z nuncjuszami Stolicy Apostolskiej, co doprowadziło do decyzji Stolicy Apostolskiej potwierdzającej tytuły prymasowskie obu hierarchów w 1925 roku.
Dalbor nie ujawniał publicznie swoich poglądów politycznych i nie angażował się w rozgrywki partyjne. Zmarł 13 lutego 1926 w Poznaniu na skutek zaawansowanego zwapnienia serca i aorty i został pochowany w katedrze gnieźnieńskiej, w krypcie pod Kaplicą Łubieńskich.